Wednesday, 20 May 2009

Монгол Хятадын соёлын харилцаанд тулгарч буй асуудал

Би гэдэг хүн нэгэнтээ Хятад нутагт сурч асан намтартай. Сурч байхдаа түүхийн холбогдолтой хичээлд сууж байсан удаатай. Суусан хичээлд багш заахдаа Гадаад Монголын тусгаар тогтнол бол Дундад Иргэн улсын гадаад бодлогын том эмгэнэл гэж дүгнэв. Тэнд суугаа Хятад оюутнууд газар нутгаасаа тасдаж алдсан хүний дайтай харуусан шүүрс алдахад Монгол хүн болсон би бээр сонсоод тэрнээс илүүгээр бачимдан харуусч суулаа.
Тэр үед би хэдий түүхч биш ч түүхийн асуудлаар Хятадын талд ямар нэгэн байдлаар заавал нэг хөндөж тавина даа гэж тууштай бодож, бодлоо тээн явсаар саяхан тийм боломж завшаан тохиов. Сая 5 сарын дундуур Бээжинд Монгол Хятадын хамтарсан эрдэм шинжилгээний бага хурал болсон бөгөөд уг хуралд миний бие "Монгол Хятадын соёлын харилцаа ба тулгарч буй асуудал" гэдэг сэдвээр илтгэл тавьж, дээр хэлсэн түүхийн үзлийн талаар цухас ч атугай өөрийн санааг аль болох Хятад хүн хүлээж авах талаас нь тайлбарлахыг хичээсэн юм. Илтгэлийг Хятадууд бодож байснаас харьцангуй нааштай хүлээж авсан ч энэ асуудлыг хоёр орны түүхчдэд үлдээе гэх маягийн зүйл хэлж байсан бөгөөд цаашид аль болох бөөрөнхийлөөд орхих биз ээ. Ер нь үүнийг Монголчууд л гаргаж хэлэхгүй юм бол Хятадууд хэзээ ч ярихгүй шүү дээ. За олон үг нурших яахав, илтгэлээс товчлоод орууллаа.

[...]

2. Соёлын харилцаанд тулгарч буй асуудал

Монгол Хятад хоёр улсын Засгийн Газрын соёлын хөтөлбөрийн үндсэн дээр талууд олон төрөл шат хэлбэр бүхий соёлын харилцаа, хамтын ажиллагааг хөгжүүлж байна. Гэхдээ энэ нь хоёр талын соёлын харилцаа огтхон ч саад тотгоргүй гэсэн үг биш юм.

2006 онд явуулсан нэгэн судалгаагаар Монголын ард иргэд Орос, Хятад, АНУ, Япон, Солонгос, Герман гэсэн зургаан улсад ямар сэтгэгдэлтэй байдгийг гаргажээ. 1-10 хүртэлх оноогоор дүгнэсэн ба хамгийн өндөр оноог Орос 7.5 оноо, АНУ 7.3 оноогоор удаахид, дараа нь Өмнөд Солонгос 7.1, Япон 7.0, Герман 6.5, хамгийн сүүлд нь Хятад 5.5 оноотой гарчээ. Монгол Хятадын бүх талын харилцаа амжилттай хөгжиж байна гэсэн атлаа яагаад Монголчууд Хятадад хамгийн бага оноог өгч байна вэ. Судлаачийн хувиар дүгнэхэд үүний учир шалтгаан дараах гурван зүйлд байна. Үүнд:

Нэгд, суурь соёлын ялгаа. Азийн бусад оронтой /Япон, Хойд Өмнөд Солонгос, Вьетнам/ харьцуулахад Монголд Кунзын соёлын нөлөө асар бага. Энэ нь Монголын нүүдлийн соёл азийн бусад суурин иргэншилээс ялгаатай байдагтай холбоотой. Хятад хүний философи газартай салшгүй холбоотой учир мянга мянган жилээр нэг газраа тогтвортой сууршин амьдарч агуу их суурин соёл иргэншлийг бүтээжээ. Харин Монголчууд нэг газраас нөгөөд дөрвөн улирал нүүдэллэн амьдарч ирсэн ард түмэн. Монгол ба төв азийн нүүдэлчин ард түмэн эх газрын эрс тэс уур амьсгалын зөрүүг гаргахын тулд (өвөл зуны темпратурын зөрүү бараг 100 хэм, өдөр шөнийн темпратурын зөрүү 20 хэм) дөрвөн улирлал нүүдэллэн амьдарсаар аажимдаа нүүдлийн соёлыг бүрдүүлж, эрх чөлөөний мэдрэмж өндөртэй амьдралыг үзэх үзэлтэй болсон юм. Ийнхүү суурин болоод нүүдлийн соёл тус бүрийн ертөнцийг үзэх үзэл ба амьдралыг үзэх үзлийн суурин дээр өөр өөрийн үнэт зүйлсийн үзлийг нэрж боловсруулсан бөгөөд дээрх гурван үзлийн суурь ялгаа үүссэн байна. Дээрх гурван үзлийн суурь ялгаанаас болоод соёлын хувьд уусан нэгдэх нь тийм ч гүнзгий байж чадаагүй юм. Энэ бол Монголчууд азийн бусад орныг бодвол кунзийн соёлын нөлөөнд бага орсны үндсэн шалтгаан биз ээ. Английн нэрт түүхч А.Тойнбигийн үзсэнээр нүүдлийн хийгээд суурин соёлын ялгаа нь суурин иргэд байгалийн хүчийг сөрж, нөхцөл байдлыг өөрчилж ирсэн бол нүүдэлчин иргэд байгальд даган зохицож ирсэн юм гэсэн байдаг. Үнэхээр ч суурин иргэншлийн томоохонд тооцогдох кунзын үзэл бол нийгэмд чиглэсэн философи юм, “дундажийг барих”, “эв найрсаг байх” зэрэг нь Кунзийн сурталтнуудын эрхэм дээд үнэт зүйл нь бөгөөд Хятад, Япон, Солонгосын соёлын үзлийн нийтлэг зарчмын нэг билээ. Харин эрт дээр үеэс Монгол үндэстний сэтгэлгээний үндэс нь эх байгаль бөгөөд “тэнгэрт” шүтсэн бөө мөргөлтэй байлаа. Монголчууд чоныг билэг тэмдэг болгон, байгаль дэлхийд шүтэн сүсэглэж ирсэн ба хүн хоорондох нийгэмийг тэгтлээ чухалчилж байгаагүй юм. Ерөнхийдөө ийнхүү хоёр ард түмний байгальд хандах хариу үйлдэл хоёр өөр байснаас үүдэн бүрэлдсэн соёл сэтгэхүйн ялгаа нь соёлын ижилсэлд хүрэхэд мөн нөлөөлж ирсэн байна.

Хоёрт, түүхийн үзлийн ялгаа. Энэ бол дээрх гурван үзлийн суурь ялгаанаас үүдэлтэй. Шууд хэлэхэд хятад энгийн иргэд төдийгүй эдэмтэн судлаачид ч Монголыг түүхэндээ Хятадын нэг хэсэг байсан, геостратегийн байршлаасаа болж Хятад Орос хоёрын харилцаанаас гарсан түүхийн бүтээгдэхүүн гэж үздэг. Харин Монголчууд өөрсдийгөө түүхийн нугачаан дунд нэгэн үе мандан сэргэж, нэгэн үе бууран доройтож явсан өөрсдийн гэсэн агуу их түүхтэй ард түмэн гэж үздэг. Мэдээж үндэстэн бүр үндэстний талаарх онд ондоо ойлголттой, зарим орон үндэстний тухай ойлголтыг нэг улсад амьдарч, нэг улсын төлөө хүчин зүтгэж байгаа ард түмнийг хэлнэ гэдэг.
Миний бие энд Хятадын түүхч Яао Далигийн үзлийг иш татаж байна. Тэрээр хэлэхдээ “Монгол Хятадын хоорондын ялгааг “соёлоор ихэрхэх үзэл”-ээр тайлбарлаж болно. Үүний гол агуулгыг дараах байдлаар багцалж болох юм. Хуа ся буюу хойжмийн хань үндэстэн эртнээс нааш үзэхдээ Хуа ся соёл бол даяар нийтлэг соёл гэж байв. Хуа ся болон эргэн тойрны ард түмнүүдийн соёлын ялгаа нь өөр өөр соёлуудын хоорондох ялгаа биш, харин даяар нийтлэг иргэншлийн хөгжлийн өөр өөр үе шатны л ялгаа буюу иргэншилтэй, хагас иргэншилтэй, бүр иргэншилгүй байдлын ялгаа зөрүү юм гэдэг. Тэгвэл хань үндэстэн голлосон нийгэм яагаад түүхийн явцад олон удаа хойд зүгийн үндэстнүүдийн байгуулсан династигийн ноёрхолд байсан бэ гэдэгт хариулахад энэхүү соёлоор ихэрхэх үзлээр тайлбарлаж болох нь уг үзлийн давуу тал юм. “Тэнгэрийн доорх хятад” хэмээх үзэл нь өөрөө олон улсаар хэмжих тогтолцоо төрөн гарахыг хязгаарлаж байсан юм. Түүхэнд бутрал хагарлын үед нэг улс нөгөөгөө байлдан дагуулах, ноёрхох харилцааг, өөрөөр хэлбэл улс хоорондын харилцааг “Хятад”-ын дотоод нэгдэлийн төлөөх байлдан дагуулал хийгээд ноёрхолыг л гүйцэлдүүлж байна хэмээн хувиргаж ойлгож байв. Хань үндэстэн бусад улсыг байлдан дагуулах, ноёрхох түүхийг Хятадын дотоод нэгдлийн үйл явц хэмээх нь түүхийн ч өнөөгийн ч хань үндэстний хувьд хүлээж авахад харьцангуй хялбар ойлголт юм. Юань гүрэн Хятадын нэг династи байсантай маргах зүйлгүй. Гэхдээ Монголын эзэнт гүрний түүх Хятадын түүх хэмээн дүйцүүлж үзэх боломжгүй, Монголын эзэнт гүрэн бол өргөжин тэлсэн Хятад биш билээ”. Энэхүү түүхийн асуудлаар Хятадын эрдэмтэд мөн өөр хоорондоо ялгаатай байр суурьтай, үзэл бодлын зөрүүтэй байдаг, бүхэлдээ асар ээдрээтэй асуудал. Өнөөг хүртэл Хятадад Тэнгэрийн доорх Хятад хэмээх үзлээр түүхийг тайлбарладаг нь нэлээдгүй Монголчуудыг Хятадын талаар эргэлзэхэд хүргэж болгоомжлолыг төрүүлдэг юм.

Гуравт, “Хятадын аюул”-ын тухай үзэл хийгээд жижиг орны эмзэглэл. Энэ бол түүх ба одоо цагийн нөхцөл байдал харилцан огтолцож бий болсон асуудал юм. Өдгөө Монгол Хятад хоёр нийгэм соёлын салбарт хамтран ажиллаж, ард иргэд хоорондын харилцаа өдөр өдрөөр нэмэгдэж байгаа. Гэвч даяаршлын эрин үед том орнуудаас жижиг хөршүүдийнхээ нийгэм эдийн засагт гүнзгий нөлөөлөх болсон нь жижиг орнуудын санааг түгшээдэг болсон. Хятад Орос хоёр том гүрний дунд орших Монголын хувьд Оросын ойрх үеийн түүхэнд бүрдсэн “эзэнт гүрний уламжлал” болон Хятадын феодалын үеэс бүрэлдэн тогтсон “Хятадын дэг журам” нь Монгол хийгээд бүс нутгийн оронд Оросын сэргэлт, Хятадын өсөлт нь цаанаа сэтгэл түгшээж буй. АНУ-ын эрдэмтэн С.Ханитингтоны “Иргэншил хоорондын мөргөлдөөн, Шинэчлэгдэн буй дэлхийн дэг журам” номонд өгүүлсэнчлэн “Түүхэндээ хэд хэдэн бүс нутаг тойрог хүрээг хамарч ирсэн гэж Хятад өөрийгөө үздэг. Үүнд эхний хүрээнд Солонгос, Вьетнам, Лию Цю арлууд, зарим тохиолдолд Японыг багтаасан “Хятадын бүс”, дараагийн тойрогт аюулгүй байдлын шалтгаанаар заавал захирах ёстой манж нар, монголчууд, уйгар, түрэг, түвд зэрэг хятад биш угсаатныг багтаасан ... ... Орчин үеийн Хятадын иргэншил мөн иймэрхүү бүтэцтэй болж ирж байна ”. Үнэхээр ч ХХI зуунд Хятадын эрчимтэй өсөлтийг дагаад Монгол болоод бусад хөрш орнууд дахь Хятадын нөлөө өдрөөс өдөрт нэмэгдэж буй нь үнэн. Энэ Хятадын өсөлт нь Хятадын түүхийн хандлагад эмзэглэдэг Монголчуудад бүр ч болгоомжлол төрүүлж буй юм. Нэг талаар Хятадын эдийн засгийн хөгжил Монголд таатай боломж олгож буй, нөгөө талаар эдийн засгийн хувьд хэт хараат болчихвий гэсэн болгоомжлол бий. Гэвч энэ бол жижиг орны зайлах аргагүй зовлонгийн нэг гэдгийг ойлгож буй. Ингээд харахад Хятадын аюул үзэл Монголд газар авах магадлалтайн шалтгаан хоёр янзын болгоомжлолоос болж буй, нэг нь түүхэнд хандах өөр өөр хандлага нь Монголчуудыг Хятадаас болгоомжлоход хүргэж байна, хоёрт нь Хятадын өсөлт хийгээд жижиг орны эмзэглэл нийлсэн болгоомжлол юм.

Ийнхүү түүх ба одоо, соёл ба ижилсэлийн ээдрээт дэвсгэр дээр өнөөгийн Монгол Хятадын соёлын харилцаанд тулгамдаж буй асуудлын дүр зураг тодорч байна. Хоёр орны иргэд хоорондын харилцаа улам бүр нэмэгдэхийн хэрээр Хятад иргэдийн Монголын талаарх бодол, түүхийн сурах бичиг дэхь агуулга зэргийг илүү олон Монголчууд таньж мэдэх болно. Иймээс эрдэмтэн судлаачдын хүрээнд оршин буй асуудлын бодит үнэнийг хүлээн зөвшөөрч түүнийг шийдвэрлэх хамгийн зохистой арга замыг олж аль алиндаа ашигтай зарчмаар шийдвэрлэж нэгдмэл ойлголтод хүрч байж сая ард иргэд хоорондын эрүүл саруул харилцааг бодитойгоор хэрэгжүүлж чадах билээ.

[...]

ишлэл зүүлт:

http://www.academy.org.mn/mon/index.php?option=com_content&task=view&id=150&Itemid=129  Улс орон,олон улсын байгууллага, монголчуудын үнэлгээ

Фэн Ю-лань: “Хятадын философийн товч түүх” Улаанбаатар: Битсервис хэвлэлийн газар, 2005 он, 27-р тал

Baabar, History of Mongolia, UK Cambridge: The White Horse Press, 1999, p. 6.

[]巴瑞·布赞等主编,朱宁译:《新安全论》,杭州:浙江人民出版社,20032月版,第161页。

А.Тойнби "Түүх судлал" Улаанбаатар, 2007 он

姚大力:中国历史上的民族关系与国家认同,《中国学术》:2002 年第4 期,第200-201 页。

Самуэль П.Хантингтон “Иргэншил хоорондын мөргөлдөөн, Шинэчлэгдэн буй дэлхийн дэг журам”, Улаанбаатар 2005 он, Монсудар, 179-р тал

26 comments:

kakadu said...

Сонирхолтой анхаарууштай асуудлыг сөхжээ. Бөөрөөрөөр нийлээд мянган жил айл хөрш байсан өмнө зүгийн улсын талаар сэрэмжлэнгээ бас судалж байх нь зүйтэй юм шигээ. Бас өөрөө Арнольд Тойнбийн талаар нэлээд гадарладаг бололтой. Миний хувьд Арнольд Тойнбиг альтернатив түүх хэмээх сонирхолтой салбарыг үндэслэгчдийн нэг гэдгээр нь бас гадарлах юм байна.

Soronzon said...

Сонирхолтой юм байна.
Даанч дутуу юм аа???

xvv said...

Хятадуудад Монгол гэдэг улс чинь та нараас шаал ондоон шүү энэ тэр гээд гүйж яваа охин байхнээ :) Чамаар бахархаж байна шүү. Амжилт хүсье! :-D

Anonymous said...

Мэдэхгүй. Аргагүй л хятад хүн нааштай хүлээж авахаар зүйл бичсэн байна. Ө.х хятадад тал засаад байгаа өнгө аясыг бичлэгээс мэдрэгдээд байна. БИ буруу ойлгосон байж болно. Хувь хүн Зохиогчийг нь хэлээгүй шүү. Бичсэн зүйлийг нь хэлж байна. Хятад үзэлээс харж бичижээ. Хятадууд монголчуудыг юу гэж боддог, монголчууд өөрсөдийгөө юу гэж боддог талаар л ярьсан байна. Яагаад Монголчууд ХЯТАДЫГ юу гэж боддог талаар илтгэл дээрээ хэлээгүй юм бэ

bayabaga said...

Hi Iga...manaid yag ingeed academic baidlaar sudalgaa hiigddeggui bolohoor olzuurhuushtai sanagdlaa../hiisen ch olon niited hurteemj muu???/

hurliin busad iltgeluudiig mongol hel deer uzeh bolomj bii yu? hyatad hel medku bolohoor..

Mikarito said...

Ховор судалгааны материал шиг санагдлаа. Ажил нь бүтэмжтэй яваад ирсэнд баяр хүргэе. Мундаг охин шүү.

Anonymous said...

Ишлэл:" Юань гүрэн Хятадын нэг династи байсантай маргах зүйлгүй. Гэхдээ Монголын эзэнт гүрний түүх Хятадын түүх хэмээн дүйцүүлж үзэх боломжгүй, Монголын эзэнт гүрэн бол өргөжин тэлсэн Хятад биш билээ" Энэ нь өөрийн тань санаа юу эсвэл дээрх иш татсан хятад нөхрийн бодол уу? яг нухацтай унших цаг зав гаргаж чадаагүй тул гүйлгээд л уншлаа. Хэрвээ дээрх ишлэл өөрийн чинь бодол бол нэг асуулт байна. Юань гүрэн тэгэхлээр Монголын эзэнт гүрэнд тооцогдохгүй байна гэж ойлгож болох уу? Үүн дээр Баабартай нэлээн ойролцоо байр суурьтай байгаа юм уу даа.
Хүндэтгэсэн Sarga

Anonymous said...

Yuan guren hyatadiin tuuhen deh 1 dynasty gej temdeglegdehees yaahav. hyatduud mongolchuudiin darlald bsn uee tuuhneesee archaad durdahgui ongorno gej baihuu?

manaih manj chin ulsiin ue gej tuuhend oruuldagtai adil shuu dee.

ternees yuan uls mongolchuudin baiguulsan uls gedgiig Iga uguisgeegui baina.ezent gurnii olon ulsiin 1 n shuu dee. batin uls , tsagaadain uls gedegtei ijleer

Anonymous said...

hyataduud mongolchuudiig buduuleg zerleguud gej bur ambasiin uees dugnej irsen.ter bodloo oorchloh tsag bolchood baihad teriig hujaa nar odoo boltol medrehig husehgui baigaa.
onoogiin mongol ulsiin talaarhi oilgolt zahiin hyatad hund ogt tes oor buruugaar tosoologdoj bdg yum.
tuuh nom zohiold hotsrogdson buduulguud geed baihaas bish odoo mongol hunii soyol bolovsrol setgelgee hyatdiin engiin irgentei haritsuulbal hol turuulj yavaa gedgiig meddegui yum.
haranhui homorson togoond bgaa met hyatdin ard tumen hoorhiileltei.

2t ted mongoliig oorsdiin undestnii tsoonh gej bodoj mongoliig hyatadjuulah bodlosoo salj ogohgui baigaa yum.
tednii heldgeer tovd ovormongoliig hugjuulne gedeg n tedniig hyatadjuulna gesen ug.
2 ornii ard tumen bie bienee her medej yaaj tosoolj baigaa ve gedegt ih asuudal baina.
tuuhiin nomo oorchilj bich gedgiig yaaj ch helmeer yum be dee. Iga harin zorigtoi yum hiij yavaa yum baina
BM

Anonymous said...

hyatad site forumd mongoliig hezee butsaaj avahuu, tiim yaduu ulsig bid tejeej chadahgui geh meteer soliorch baih n too toimgui. tarhia ugaalgasan, programm suulgachihsan met 1 heveer setgesen, oor yum uzeh sonsoh erhee hasuulsan tiim ard tumend ireh 200 jildee ch ene bodol n ovlogdoj uldeheer baina.
terbum jivaa humuusiin mongoliin talaarhi tosoololiig oorchloh hestuu.
tuuhin nomondoo mongolchuudin talaar ooroor bichne gedeg n hyatduudiin huvid ovormongol, shinjaan uigar, tuvdiin salan tusgaarlah uzlig oohshuulne gesen ug

saihansanaa said...

2, 3-р шалтгаан бол тэр нийтийн дунд санал асуулгын гол байсан биз ээ.. сонирхолтйо мэдээлэл байлаа баярлалааа

Anonymous said...

Tyyhendee hen ni hen baisniig 2 tal sain oilgoj bui, gagtshyy tyyhiig oort taalagdsanaar tailbarlahuits bair suurind hyatad onoodor irj.
Suuri soyoliin yalgaa, tyyhen yzliin yalgaa ni onoodor hyatadiig delhiin tom gyrnyydiin neg bolgoj harin mongolchuudiig 'Hyatadiin ayuul'-s emeesen jijig uls bolohod nileed hemjeegeer noloolson bolov uu gej bodogdono. Bidnii huvid onoogiin archaagyi baidlaasaa yaaran garahgyi bol hariltsaand tulgarsan yamar negen asuudalgyi bolhod oirhon sanagdana.

SHILEGT

Erkhembayar said...

2 dugaar asuudal buyu tuuhiin hesgiig arai l burhegduulsen shig sanagdlaa. Gehdee minii bodol shuu. Jaahan hurts baisan bol zugeer baij. Gehdee haytadad bolson conferenced orj baij tegj bolohgui gedgiig oilgoj bainaa6 Chi ih zov yum hiijee bid l uuniig sohoj tavij ter Mongoliig hujaagiin neg heseg gedgiig eserguutseh ni zov. Yum uneneeree saihan

Chimgee said...

Sonirholtoi bolson baina shuu, JM

iga said...

Hi, Bayabaga. hurliin mongol taliinhnii iltgel l mongol hel deer bgaa, busad iltgeluud hyatad heleer dandaa, sonirhvol mongoliig ni yavuulj bolno shu, mail-e passlaarai ;)

Hi, Sargaa nutag usandaa hezee ireh geed bnaa ta guai :D maniih ni ishlel Hyatad erdemtniih l de, yer ni hyatad erdemted ter bur ingej bichihgui, Ya Dalo prof harin arai oor nudeer harsan baidag bolohoor zoriud ishelj, hyatad hund hyatad huniih ni bichseneer haruulsan yum l da. tegehgui mani met ni ingej yarival hyataduud ugaas avch helelzehguiee, tanaihan bas ingej uzdeg yum shu geed l zutgeh maygiin yum u da.

Suulchiin Dur said...

Hi Igaa. Sanaad orood l ireheer bichleg baihgui yumaa. Tolgoi ni ovdsonoos hoish yum bichihgui jaal amarchaagaimaau? Za za biye hicheegeerie. Hairtai shuu. Niitleluudiig chin buur ih sanaj baina.

Sancho said...

zugeer yagad gedegee ch medehgui yavdag bsan zuiliig delgerengui tailbarlajee igaa egchee

lesson said...

Блогчидоо энэ сайтад орж өөрийн блогт хэрэгтэй нэмэлтүүдийг олж аваарай.
Блог хичээл:
ulesson.blogspot.com

Interests_Policy_Security said...

Баярлалаа сайхан илтгэл. Монгол талынхны илтгэлийг нь авч болох уу? Миний мэйл: chimidee_d@yahoo.com
Баярлалаа амжилт

Алагсэндэр said...

http://elbegdorj-fun.blogspot.com

Khatnaa said...

Сайхан илтгэл тавьсан байна. миний ойлгосноор, илтгэгч өөрийнхөө санааг диполматч хэлбэрээр их тодорхой ойлгуулсан юм шиг санагдлаа. Илтгэлийн гол агуулга нь монгол улс түүх болоод соёл, иргэншлийн хувьд тусгаар улс байсан бөгөөд одоо ч байсаар байна гэсэн тодорхой дүгнэлт юм. Энэхүү санааг илэрхийлэхийн тулд жижигхэн судалгааг хүртэл иш татсан нь буруудаагүй юмшиг. Энэ илтгэлээр 3 үзлийн улмаас хятадад дургүй байдаг гэж өгүүлсэн байна.

Эхний үзлийн тухайд, энэ үзэл нь илтгэлийн гол агуулга биш бөгөөд илтгэгчийн зориудаар оруулсан угаас худал дүгнэлт юм. учир нь, суурь соёлын ялгаанаас үүдэж хятадад төдийгүй өөр бусад улс үндэстэнд дургүй болно гэх зүйл огт байхгүй юм. өөрөөр хэлбэл, монголчуудын хамгийн сайн гээд байгаа оросуудтай бид нар суурь соёлын ялгаагүй биш юм.

Хоёр дахь үзлийн тухайд. Энэ хэсэг бол илтгэлийн гол агуулга юм. Илтгэгч зөвхөн үүнийг товч бөгөөд тодорхой ойлгуулахын тулд нөгөө 2 худал үндэслэлийг зориуд гаргаж ирсэн болов уу. Худал үндэслэлүүд дунд ганц үнэн. Тэр үнэн нь тодорхой ойлгогдож, онцгойрон харагдаж байна. энэ нь 2 орны хоорондын эмзэг асуудал тул ингэж илэрхийлэх шаардлагтай байсан гэдэгт эргэлзэхгүй байна.

Гурав дахь үзлийн тухайд. Энэ үзэлийн үүднээс хятадад дургүй болно гэвэл учир дутагдалтай. Монгол нь судалгаанд хамаарагдсан аль ч улсын хувьд жижиг орон билээ.

Adair said...

mongoliin yuan guren yahaar hyatadiin dynasty bolchihdog yum teneg min.Bid nar manj chin ulsiig tuuhendee oruuldag ch bid Manj chin ulsiig mongoliin dynasty gedegggui l bizdee. Hyatad bas Chinggis haanii uyd mongoliin neg heseg bj ezlegdsen Tegvel Hyatad bas mongoliin ezent gurniig uurinhuu tuuhend oruulah heregtei bh nee! TENEG GICHII !

smt said...

Nyydelchin
Nyydelchid bid chin ers tes uur amisgalaas bolood nyygeed bdggyi yum shdee!!! Suurin soel gdg chin neg gazraa udtal suuj suusan gazraa ymhiiryylj yalzarch iljirdeg yum hyn n ch ter baigal n ch ter. Bid yagaad XX zuunii ehen ye, naanadaj 1990 ond ongon saihan baigaltai gedgeeree baharhdag bailaa, yagaad eeten honshoortoi gutal umsdug bilee, gazar us ruugaa nus tser hayah bitgii hel shylsee ch nulimdaggyi bsan /tsernii sav avch yavdag/jiliin 4 uliral nyydellej bdg chin baigal eh suusan buusan hangaig n butsaagaad uuruu nuhun sergeegdeh uhaanii yydnees l tegej oirhon nyydelledeg bsan. Belcheeree ch mun huvaarlidag uliralaar n.Suusan gazraasaa nyyhdee shirheg ch hog yldeedeggyi, unagan turhuur orhiod nyydeg bsan. Bid baigaliin amitan, baigal bol byhnii eh gedgee ali ert uhamsarlaad l ingej nyydellej yavsan bgaa yumshd. Baigal n ongon hyn n eryyl saruul. Suurin soel l delhiin dulaaral muhul syirliig avchirsan, hmag uvchin zovlon muu muuhai byhnii yyr uurhai, udahgyi galav yulne, eh Mongol mini l yldene dee.

REDCOURSE said...

тэр хятадын хэлсэн утга нь тэгээд ийм юм уу??? юугсэн гэхээр монгол бол хятадын алдсан улс гэссс санаа юу??

Irmuun said...

Hiisen ajil chini uneer sain boljee talarhuushtai yaa
Gem n uuniig sonsson nuhduud yadaj 000.1% huleej avsan bolvuu?

Taniltssan yariltssan olon hyatduudiin dund 10,20 n jileeree gadgaad ulsad amidran sursan nileedgui ch sanaa bodoloo uurchilsuntei taarsangui.
Hyatad hun hyatadaaraa ulddeg yum bna gesen dugneltend hureed baigaa.

byambaa2305 said...

энэ илтгэлийн тань хятад хэл дээрх хувилбарыг авч болох уу? мэйл: byambaa2305@yahoo.com, баярлалаа